الشيخ اسماعيل حقي البروسوي

371

تفسير روح البيان

حتى يقال كأنهم منهم بل هم هم ثم يستنقذهم اللّه قبل الموت ولو بفواق ناقة ) وهو بضم الفاء وتخفيف الواو آخره قاف قال الجوهري وغيره هو ما بين الحلبتين من الوقت لان الناقة تحلب ثم تترك سويعة يرضعها الفصيل لتدر ثم تحلب انتهى ( وليعملن أهل الشقاء بعمل أهل السعادة حتى يقال كأنهم منهم بل هم هم ثم ليخرجنهم اللّه قبل الموت ولو بفواق ناقة السعيد من سعد بقضاء اللّه والشقي من شقى بقضاء اللّه والأعمال بالخواتيم ) [ آورده‌اند كه رسول خدا صلى اللّه عليه وسلم حكايت كرد كه در بني إسرائيل زاهدى بود دويست سال عبادت كرده در آرزوى آن بود كه وقتي إبليس را به بيند تا با وى كويد الحمد للّه كه درين دويست سال ترا بر من راه نبود ونتوانستى مرا از راه حق بگردانيدن آخر روزى إبليس از محراب خويشتن را باو نمود وأو را بشناخت وكفت اكنون بچه آمدى يا إبليس كفت دويست سالست تا ميكوشم كه ترا از راه ببرم وبكام خويش درآرم واز دستم برنخاست ومراد برنيامد واكنون تو درخواستى كه مرا بيني ديدار من ترا بچه كار آيد از عمر تو دويست سال ديكر مانده است اين سخن بكفت ونابديد كشت زاهد در وسواس افتاد وكفت از عمر من دويست سال مانده ومن چنين خويشتن را در زندان كرده‌ام از لذات وشهوات بازمانده ودويست سال ديكر هم برين صفت دشخوار بود تدبير من آنست كه صد سال در دنيا خوش زندكانى كنم لذات وشهوات بكار دارم آنكه توبه كنم وصد سال ديكر بعبادات بسر آرم كه اللّه غفور رحيم است آن روز از صومعة بيرون آمد سوى خرابات شد وبشراب ولذات باطل مشغول كشت وبصحبت مؤنسان تن در داد چون درآمد عمرش باخر رسيده بود ملك الموت درآمد وبر سر آن فسق وفجور جان وى برداشت آن طاعات وعبادات دويست سأله بباد بر داده حكم أزلي در وى رسيده وشقاوت دامن أو كرفته ] نعوذ باللّه من درك الشقاء وسوء القضاء : قال الحافظ در عمل تكيه مكن ز انكه در ان روز أزل * تو چه دانى قلم صنع بنامت چه نوشت وقال زاهد أيمن مشو از بارئ غيرت زنهار * كه ره از صومعة تا دير مغان اين همه نيست وقال حكم مستورى ومستى همه بر خاتمتست * كس ندانست كه آخر بچه حالت برود وقال الشيخ سعدى كرت صورت حال بد يا نكوست * نكاريدهء دست تقدير اوست بكوشش نرويد كل از شاخ بيد * نه زنكى بگرمابه گردد سفيد اللهم اجعلنا من السعداء وَإِذا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ المراد بالوقوع الدنو والاقتراب كما في قوله تعالى ( أَتى أَمْرُ اللَّهِ ) وبالقول ما ينطق عن الساعة وما فيها من فنون الأهوال التي كان المشركون يستعجلونها . والمعنى إذا دنا واقترب وقوع القول وحصول ما تضمنه وأكثر ما جاء في القرآن من لفظ وقع جاء في العذاب والشدائد اى إذا ظهر امارات القيامة التي